De EU AI Act en robotica: wat moet u weten
Een praktische gids voor bedrijven, ontwikkelaars en beleidsmakers over de nieuwe Europese regels
De EU AI Act trad in fasen in werking vanaf augustus 2024 en heeft directe gevolgen voor iedereen die AI-gestuurde robots ontwikkelt, importeert of inzet in Europa. Dit dossier legt uit wat de wet inhoudt, welke risicocategorieën bestaan en wat de deadlines zijn.
- ◆AI Act volledig van kracht: 2 augustus 2026
- ◆Boete bij overtreding: tot €35 miljoen of 7% van wereldwijde jaaromzet
- ◆Verboden AI-praktijken al per 2 februari 2025 van kracht
- ◆High-risk AI systemen moeten geregistreerd in EU-database voor marktintroductie
- ◆Humanoïden in zorg, onderwijs en kritieke infrastructuur: altijd high-risk
De risicopiramide van de AI Act
De AI Act categoriseert AI-systemen in vier niveaus: onaanvaardbaar risico (verboden), hoog risico (strenge eisen), beperkt risico (transparantie-eisen) en minimaal risico (geen specifieke eisen).
Verboden zijn systemen die mensen manipuleren via onderbewuste technieken, die kwetsbare groepen uitbuiten, die social scoring door overheden mogelijk maken, en, nieuw in de 2026-update, autonome robots die dodelijke kracht kunnen uitoefenen zonder menselijke supervisie.
High-risk omvat robots in: kritieke infrastructuur, onderwijs en beroepsopleiding, werkgelegenheid en personeelsbeheer, essentiële private en publieke diensten (krediet, zorg), rechtshandhaving, migratie, en rechtsbedeling. Voor al deze categorieën gelden registratieplicht, audittrails en verplichte menselijke oversight.
Wat betekent dit voor roboticabedrijven?
Ontwikkelaars van AI-systemen voor high-risk robots moeten een conformiteitsbeoordelingsprocedure doorlopen, technische documentatie bijhouden, automatische logging implementeren (minimaal 6 maanden bewaren), en een post-market monitoring systeem opzetten.
Importeurs en distributeurs zijn mede aansprakelijk als ze weten of hadden moeten weten dat het systeem niet compliant is. Dit heeft directe gevolgen voor Nederlandse bedrijven die Chinese robots importeren.
Gebruikers (deployers) zijn verplicht hun personeel te trainen, een menselijk toezichtsysteem te implementeren, en incidenten binnen 72 uur te melden aan de nationale toezichthouder. In Nederland is dat de Rijksdienst voor Digitale Infrastructuur (RDI).
De 2026 Robotica-Addenda
In april 2026 publiceerde de Commissie een aanvullend uitvoeringsreglement specifiek voor autonome fysieke systemen. De drie belangrijkste nieuwe eisen: een verplichte 'flight recorder' (30 dagen sensordata en beslissingslogica), een hardware-matige kill-switch en verplichte aansprakelijkheidsverzekering.
De kill-switch moet werken ongeacht de softwarestatus van de robot, dus ook bij een crash of gehackt systeem. De verzekering dekt minimaal €10 miljoen per incident voor robots in publieke ruimtes.
Overgangsperiode: bedrijven die voor 1 april 2026 al operationele robots hebben, krijgen 18 maanden om te voldoen, uiterlijk 1 oktober 2027.
Internationale vergelijking: VS en China
De VS heeft bewust gekozen voor een sector-agnostische aanpak: bestaande sectorale regelgeving (FDA, FAA, NHTSA) wordt uitgebreid naar AI-systemen in die sectoren. Er is geen overkoepelende AI Act-equivalent. Dit geeft bedrijven meer flexibiliteit maar ook minder rechtszekerheid.
China heeft de 'Interim Measures for the Management of Generative AI Services' (2023) en een aparte roboticastrategie 2023–2025. De Chinese aanpak is meer gericht op nationale veiligheid en controle dan op consumentenbescherming.
Het risico voor Europa: bedrijven die voldoen aan de AI Act hebben een aanzienlijk hogere compliance-last dan concurrenten uit de VS of China. Tegelijk biedt het een keurmerk op de wereldmarkt, vergelijkbaar met hoe de GDPR uitgroeide tot wereldstandaard.